Deel 1: Aanboren van je eigen creativiteit.
ERVARINGEN FLOW BIJEENKOMST
De bijeenkomst over Flow heeft weer eens te meer duidelijk gemaakt hoe belangrijk het is om in Flow te zijn om tot creativiteit en productiviteit te komen. Wanneer iemand in Flow raakt is voor iedereen anders.
Als ik naar mijzelf kijk, kan ik dagen hebben dat ik wakker wordt en vanzelf in Flow ben. Ik bevind me dan in een stroom waarin de energie als vanzelf vloeit en waarbij ik me verbonden voel met alles en iedereen om me heen. Het voelt als een stroom waarin de energie op zo’n natuurlijke manier stroomt dat niet te zeggen valt waar de grens ligt tussen binnen en buiten. Dit voelt als de natuurlijke staat van Zijn. De staat waarin volgens mij iedereen geboren wordt maar die de meesten van ons (inclusief ikzelf) gaandeweg ons leven verliezen en waar we vervolgens weer naar op zoek gaan (ieder op zijn eigen manier).
Maar wat als je niet zo’n dag hebt en je de Flow ‘moet’ zien te vinden? Deze vraag is niet makkelijk te beantwoorden. Ik heb geprobeerd om het antwoord te geven door vanuit verschillende invalshoeken naar de vraag te kijken:
1. Voorwaarden om in Flow te komen
2. Situaties waarin ik me in Flow bevind
3. Wanneer ik samen met de kinderen van mijn klas in Flow ben. Het antwoord is zeker niet volledig. Het zijn meer bespiegelingen met betrekking tot de vraag.
Ad 1: Een belangrijke voorwaarde is dat ik me goed voel. Als ik een slechte dag heb is de Flow ver weg en maar moeilijk tot niet te vinden. Daarmee kom ik meteen op de volgende vraag uit. Wanneer voel ik me dan goed? Op de eerste en belangrijkste plaats is het van belang om in het Nu te zijn en niet teveel waarde te hechten aan negatieve gedachten die voorbij komen. Daarvoor is bewustwording van mijn gedachten noodzakelijk zodat ik zie welke gedachten er onbewust spelen die mijn gevoel ‘vergiftigen’.
Verder is het ook van belang dat ik mezelf durf te zijn. Het helpt dan om in een omgeving te zijn waarin mensen met respect voor elkaars eigenheid omgaan en men iedereen in zijn waarde laat.
Kijk ik naar taak niveau dan is het belangrijk dat ik iets doe waar ik achter sta en dat ik vanuit intrinsieke motivatie handel. Een taak uitvoeren die een uitdaging inhoudt maar ook haalbaar is werkt eveneens Flow-bevorderend. Ook is het van belang om mijn grenzen te bewaken. Hiermee bedoel ik dat ik goed in de gaten moet houden waarom ik iets doe. Voor mijzelf of voor de ander. Niet dat het slecht werkt om iets voor een ander te doen maar de motivatie waarom ik iets voor aan ander doe is van belang. Tot zover ad 1.
Ad 2: Als ik in mijn herinnering terug ga om te kijken in welke situaties ik me in Flow heb bevonden, kom ik er toch heel wat tegen met een grote diversiteit. Een aantal zal ik beschrijven.
Als ik in de tuin aan het werken was (inmiddels heb ik helaas geen tuin meer alleen nog maar een dakterras) is één van die situaties. Ik kan uren achter elkaar met mijn handen in de grond werken zonder besef van tijd. Zingen in een groep roept bij mij ook altijd dat gevoel van eenheid en gedeelde energie op. Ik heb jarenlang in een koor gezeten en hier heb ik vaak de ervaring van groeps-flow mee mogen maken. Een paar jaar geleden heb ik een boekenmarkt georganiseerd in het kader van de Kinderboekenweek. Die hele periode en zeker ook de dag zelf heb ik me gedragen gevoeld door de Flow waarbij alles als vanzelf verliep. Ook wanneer ik aan het dansen ben, kan ik in Flow terecht komen. Als ik een boek lees dat me erg grijpt, kom ik helemaal in de stroom van dat boek. Het kan dan gaan om een roman maar bijvoorbeeld ook een esoterisch boek of een boek over de kwantumtheorie waarin ik veel dingen herken. Een brainstormsessie waarbij uit het ene idee vanzelf het volgende tevoorschijn komt en waarbij uiteindelijk het sublieme idee naar voren komt. Maar ook heb ik bijvoorbeeld recent een methode onderzocht waarbij ik tot mijn grote en onverwachte verrassing tot de ontdekking kwam dat leerstof gericht en kindgericht ook nog gecombineerd kan worden op een goede manier. Voor mij een geheel nieuwe ervaring. Waarbij ik in zo’n stroom kwam dat het, voordat ik het wist, midden in de nacht was en ik het liefst de dag erna meteen alles in praktijk wilde gaan brengen om te kijken of de theorie ook op die manier uitvoerbaar is. En zo kan ik doorgaan. Ik heb geprobeerd om diverse situaties te schetsen om te laten zien dat Flow niet perse aan één soort situatie vast zit. Dit zou dus kunnen betekenen dat Flow niet zozeer met de situatie als wel met omstandigheden of voorwaarden te maken heeft.
Ad 3: Als ik ga kijken wanneer ik in Flow ben samen met de kinderen van mijn klas dan zie ik dat het belangrijk is open te staan voor de eigenheid van het kind. Een van de redenen waarom ik binnen het onderwijs voor het jonge kind heb gekozen, is dat jonge kinderen nog dicht bij onze natuurlijke staat van Zijn staan. Zij verkeren nog met grote regelmaat op een spontane manier in Flow. Wanneer het me lukt om alles wat ik in mijn hoofd heb, even op een zijspoor te parkeren en bij hun stroom instap, ervaar ik iedere keer weer opnieuw hoe moeiteloos en vruchtbaar de dag verlopen is. Dat wil niet zeggen dat ik de dag maar afwacht en wel zie hoe de wind waait. Nee ik kan dan evengoed van een planning en doelen uitgaan maar tijdens het uitvoeren van die planning blijf ik openstaan voor de reacties van de kinderen en als ik van plan was om via A bij mijn doel te komen maar uit de kinderen blijkt dat dit beter via B gaat, dan spring ik daar op in en volg ik hun pad. Concreet betekent dat, dat ik bij het maken van de planning en het vaststellen van de doelen rekening houd met de belevingswereld van de kinderen, zoveel mogelijk probeer te kijken naar de behoeften van de kinderen en op het moment van uitvoering een deel van mijn bewustzijn zich bezig houdt met te ontdekken wat de kinderen triggert om daar dan op in te spelen. Van groot belang hierbij is dat ik handel naar de stijl van onderwijzen die bij mij past. Dat ik mijzelf ben. Authenticiteit is een vereiste. Op het moment dat ik op een gekunstelde manier iets uitvoer, prikken de kinderen daar doorheen en weg is de Flow. Daarom vind ik het ook heel belangrijk dat je als school wel heel duidelijke doelen stelt maar dat daarnaast de leerkracht de vrijheid krijgt die doelen op zijn of haar eigen manier te bereiken.
Deel 2: Aanboren van de creativiteit van de leerling.
STRATEGIEËN BEVORDEREN FLOW VAN HET LERENDE INDIVIDU
Om de Flow van het lerende individu te bevorderen ben ik uitgegaan van de Mihaly Cz die de 9 condities van het zijn in Flow heeft beschreven (Girod,..). Deze heb ik omgezet naar het niveau van de kinderen ofwel wat ik moet doen om deze 9 condities voor de kinderen te creëren. 1. The presence of clear goals, not be too abstract or long-term. Duidelijke, korte termijn doelen à naar de kinderen duidelijk aangeven wat ze moeten doen wat er van hen wordt verwacht. Dit geeft de kinderen duidelijkheid waardoor al hun energie gericht kan worden op het spel. 2. A high degree of concentration on a limited field of attention. Concentratie en aandacht beperken tot de taak à als kinderen afdwalen direct weer bij de les halen, zorgen dat voor het begin van de oefening alle frutsels, tekeningen en boekjes in de huismand worden gelegd. Op deze manier is er minder afleiding en worden ze niet uit hun toestand van Flow gehaald. 3. A loss of self-consciousness, the merging of action and awareness. Je ego uit je werk halen àWeet ik nog niet hoe ik dat ga aanpakken want de kinderen vinden het juist heel leuk om in de belangstelling te komen staan en een individuele beurt te krijgen. Voor de kinderen is dit een motiverende kracht. 4. To lose awareness of time. Werken met een voor mij duidelijke tijdlimiet. Niet eindeloos doorgaan maar stoppen op het hoogtepunt zodat het voor de kinderen de volgende keer dat we dezelfde oefening doen, weer opnieuw een feest is. Door rekening te houden met de spanningsboog van de kinderen maak ik gebruik van hun concentratie en concentratie is immers één van de ingrediënten van Flow. Wanneer het kind eindigt in Flow zal de herinnering aan de leeractiviteit positief zijn en de volgende keer zal het kind weer vanuit die positieve ervaring starten. 5. Direct en immediate feedback. Directe feedback geven d.m.v. modeling als blijkt dat de opdracht te moeilijk is om meteen correct uit te voeren. Hierdoor geef je de kinderen de kans om succeservaringen op te doen. Succeservaringen bevorderen de motivatie en motivatie is nodig om in Flow te komen en te blijven. 6. Balance between ability level & challenge. De opdrachten niet te moeilijk en niet te makkelijk maken, dus afstemming op het niveau van de zone van huidige èn naaste ontwikkeling. Als mijn ontwerp te makkelijk is, treedt er verveling op en door het te moeilijk te maken kan het kind geen succeservaring opdoen. Beiden zijn niet bevorderlijk om in Flow te raken of te blijven. 7. A sence of personal control over the situation. Zorgen dat de opdracht duidelijk is en dat de stappen die vooraf gaan aan het kunnen uitvoeren van de taak gekend zijn. Om de leertaak goed uit te kunnen voeren moet het kind bijvoorbeeld bekend zijn met de betekenis van de woorden ‘eerste’ en ‘laatste’. Als ik tijdens het zingen het gezang moet stopzetten om die begrippen uit te leggen is de Flow verdwenen. 8. Intrinsically rewarding action, resulting in effortlessness of action. De mogelijkheid geven om de opdracht of taak min of meer op een eigen manier uit te voeren. Wanneer in mijn ontwerp bijvoorbeeld staat dat het kind op het laatste woord tegen een klankschaal moet tikken maar het klapt liever in zijn handen dan geef ik daar de ruimte voor en zal ik dat niet corrigeren. Door te corrigeren haal je de stroming eruit en haal ik dus het kind uit zijn Flow. 9. Focus of awareness is narrowed down to the activity itself. Hoge concentratie op een beperkt veld van aandacht à de begeleiding bij de liedjes niet te moeilijk of uitgebreid maken zodat de aandacht niet versnipperd raakt. Door de taak “eenvoudig” te houden kan de Flow die uitgaat naar de verschillende aspecten van de leertaak, zich als het ware bundelen.
STRATEGIEËN BEVORDEREN FLOW VAN DE LERENDE GROEP
Om tot strategieën te komen die de Flow van de lerende groep bevorderen heb ik mijn groep kinderen geobserveerd en gekeken wanneer ze nu in Flow zijn. De Flow is het grootste wanneer ze zelf mogen kiezen m.a.w. wanneer er sprake is van intrinsieke motivatie. Deze intrinsieke motivatie is ook altijd te zien wanneer we met liedjes en versjes bezig zijn. Het plezier en de motivatie wordt nog meer verhoogd wanneer we gebaren bij de liedjes doen, een dansje maken, ze individueel het liedje mogen zingen, wanneer het een spelletje wordt, waarbij je een ander kind mag gaan kiezen of wanneer ze een fysiek moeilijke taak uit moeten voeren. Ook wanneer de zang bijvoorbeeld wordt afgewisseld met fluiten zie ik een verhoogde staat van Flow. De Flow die zo ontstaat in de groep zet ik in mijn ontwerp bewust in. Waar ik voor moet oppassen is dat de “begeleiding” van liedjes niet te moeilijk is omdat dit de aandacht van het eigenlijke doel afleidt. Verder is het van belang om een goede afwisseling tussen actie en rust in te brengen. Wanneer een lied bijvoorbeeld te wild wordt, dan vliegt de aandacht weg en wordt het een chaos. Bijvoorbeeld een liedje waarbij de kinderen in de lucht mogen springen kan makkelijk ontaarden in een springpartij i.p.v. een zangpartij.
BRONNEN
Girod, J. Finding Flow, Get into the Zone at Work, ThatVoodooYouDo.com Steen van der, W.J. (2009), Muziek: in het lijf geschreven, http://www.zielenknijper.nl/muziek-in-het-lijf-geschreven.html
3 opmerkingen:
Wauw Hennie
ik heb vol bewondering je verhaal gelezen. Ik heb het gevoel dat mensen die emoties kunnen laten gaan makkelijker in flow komen Je moet je er niet voor "schamen" zo denk ik dat inderdaad muziek geweldig is om je te laten gaan. Zowel als groep als individueel.Prachtig.
Dank je wel Frank.
Help, help, help. Hoe behoud ik de opmaak van het bericht. Wanneer ik het bericht aan het schrijven ben ziet de opmaak er prima uit. Zo gauw als het bericht is geplaatst, is de opmaak verdwenen en ziet het bericht er rommelig uit. Ik heb al van alles geprobeerd maar krijg het niet in orde. Wie weet wat ik moet doen om dit probleem te verhelpen?
ALvst bedankt,
Hennie
Een reactie posten